Llyfr Ruth
Mae Llyfr Ruth yn adrodd stori syml ond bwerus am ffyddlondeb, caredigrwydd a gobaith.
Ruth 1:16
“Ble bynnag yr ei di, fe af finnau;
a lle bynnag y trig di, fe drigaf finnau.
Dy bobl di fydd fy mhobl innau,
a’th Dduw di fydd fy Nuw innau.”
Tymhorau’r Cynhaeaf yn Llyfr Ruth
Un o’r nodweddion mwyaf prydferth — ac un sy’n aml yn cael ei hanwybyddu — yn Llyfr Ruth yw’r ffordd y mae’r stori’n dilyn rhythm tymorau’r cynhaeaf. Nid cefndir yn unig yw’r amaethyddiaeth; mae’n dod yn symbol o adnewyddiad ac adferiad.
Mewn cymdeithas amaethyddol, roedd y tymhorau’n cynrychioli bywyd, darpariaeth a gobaith. Mae awdur y llyfr yn defnyddio’r cylch naturiol hwn i adlewyrchu taith Naomi a Ruth o wagder i lawnder.
1. Mae’r Stori’n Dechrau gyda Newyn
Ruth 1:1
“Yn y dyddiau pan oedd y barnwyr yn llywodraethu, bu newyn yn y wlad.”
Mae’r stori’n agor gyda phrinder a chaledi.
I Naomi, mae’r newyn yn ddechrau cyfres o golledion:
Mae’r teulu’n gadael Bethlehem
Mae ei gŵr yn marw
Mae ei dau fab yn marw
Pan ddychwel Naomi i Bethlehem mae’n dweud:
“Mi es allan yn llawn, ond mae’r Arglwydd wedi dod â mi’n ôl yn wag.”
(Ruth 1:21)
Mae’r stori felly’n dechrau mewn gaeaf ysbrydol ac emosiynol.
2. Mae’r Dychweliad yn Digwydd ar Ddechrau’r Cynhaeaf Haidd
Ruth 1:22
Mae manylyn bach ond arwyddocaol yn ymddangos:
“Daethant i Fethlehem ar ddechrau cynhaeaf yr haidd.”
Dyma’r arwydd cyntaf o obaith.
Roedd cynhaeaf yr haidd fel arfer yn digwydd tua mis Ebrill, dechrau’r flwyddyn amaethyddol. Roedd yn symbol o ddechrau newydd a darpariaeth ar ôl cyfnod o brinder.
Er bod Naomi’n teimlo’n wag, mae’r tir ei hun yn mynd i mewn i dymor o lawnder.
3. Mae Ruth yn Gweithio drwy Dymor y Cynhaeaf
Ruth 2
Mae Ruth yn casglu grawn ar ôl y cynhaeaf er mwyn byw.
Yn y caeau hyn mae hi’n cyfarfod Boas, tirfeddiannwr parchus sy’n sylwi ar ei ffyddlondeb.
Dywed Boas wrthi:
“Bydded i’r Arglwydd dy wobrwyo am yr hyn a wnaethost.”
(Ruth 2:12)
Mae’r caeau felly’n dod yn symbol o ddarpariaeth dawel Duw.
4. O Gynhaeaf yr Haidd i Gynhaeaf y Gwenith
Ruth 2:23
Dywed y testun:
“Arhosodd Ruth gyda merched Boas i gasglu grawn hyd ddiwedd cynhaeaf yr haidd a’r gwenith.”
Mae’r stori bellach wedi symud trwy ddau dymor cynhaeaf.
Mae hyn yn dangos bod ffyddlondeb Ruth yn parhau dros gyfnod hir o waith a dyfalbarhad.
5. Y Llawr Dyrnu – Y Tro Pwysig
Ruth 3
Ar ddiwedd y cynhaeaf mae’r grawn yn cael ei gludo i’r llawr dyrnu.
Yn y Beibl, mae’r lle hwn yn aml yn symbol o newid a phenderfyniad.
Yma mae Ruth yn gofyn i Boas weithredu fel prynwr perthynas.
Dyma ganolbwynt y stori.
6. Mae’r Stori’n Gorffen gyda Geni a Llawnder
Ruth 4:13–17
Mae Ruth a Boas yn priodi ac mae mab yn cael ei eni — Obed.
Mae’r merched yn Bethlehem yn dathlu gyda Naomi:
“Nid yw’r Arglwydd wedi dy adael heb brynwr heddiw.”
(Ruth 4:14)
Mae’r stori sy’n dechrau gyda newyn yn gorffen gyda bywyd newydd.
Ystyr Dyfnach y Tymhorau
Pan edrychwn ar y stori fel hyn, gwelwn symudiad pwerus:
DechrauDiweddNewynCynhaeafMarwolaethGeniGwacterLlawnderUnigrwyddCymunedColli llinachLlinach frenhinol
Mae’r cylch amaethyddol yn dod yn symbol o waith tawel Duw ym mywyd pobl
Stori o deyrngarwch, dewrder a phrynedigaeth
Crynodeb Byr
Amser darllen: 1 munud
Mae Llyfr Ruth yn un o’r straeon mwyaf prydferth yn yr Hen Destament. Er ei fod yn fyr — dim ond pedair pennod — mae’n adrodd stori bwerus am ffyddlondeb, caredigrwydd a gobaith.
Mae Ruth yn wraig ifanc o wlad Moab sydd yn colli ei gŵr. Er bod ganddi’r cyfle i ddychwelyd at ei theulu ei hun, mae’n dewis aros gyda’i mam-yng-nghyfraith Naomi ac yn teithio gyda hi yn ôl i Fethlehem.
Yno mae Ruth yn gweithio yn y caeau yn casglu grawn er mwyn cynnal eu bywyd. Yn y maes hwnnw mae’n cyfarfod Boas, dyn caredig a chyfiawn sy’n perthyn i deulu Naomi.
Yn ôl arfer yr oes, mae Boas yn gweithredu fel prynwr perthynas — rhywun sy’n gallu adfer dyfodol teulu sydd wedi dioddef colled. Mae Boas yn priodi Ruth, ac mae eu mab yn dod yn rhan o linach a arweiniodd at Frenin Dafydd.
Yn y traddodiad Cristnogol, mae’r linach hon hefyd yn arwain at Iesu Grist.
Astudiaethau Beiblaidd y Gaeaf
Arweniydd: Y Parchedig Guto Llywelyn
Pigion o’r Astudiaeth
Mwy am stori Ruth.
Amser darllen: 5–6 munud
Amser o Golled
Mae’r stori’n dechrau yn ystod cyfnod anodd yn hanes Israel pan oedd newyn yn y wlad. Mae dyn o’r enw Elimelech yn symud gyda’i wraig Naomi a’u dau fab i wlad Moab.
Yn anffodus, mae Elimelech yn marw, ac yn ddiweddarach mae’r ddau fab hefyd yn marw. Mae Naomi yn cael ei gadael gyda’i dwy ferch-yng-nghyfraith, Orpa a Ruth.
Mae Naomi yn penderfynu dychwelyd i Fethlehem ac yn annog y ddwy wraig ifanc i aros yn Moab. Mae Orpa yn aros, ond mae Ruth yn gwneud penderfyniad rhyfeddol.
Mae’n dweud wrth Naomi:
“Ble bynnag yr ei di, fe af finnau;
ble bynnag y trig di, fe drigaf finnau.
Dy bobl di fydd fy mhobl innau,
a’th Dduw di fydd fy Nuw innau.”
(Ruth 1:16)
Dechrau Newydd ym Methlehem
Pan gyrhaeddant Fethlehem, mae Naomi a Ruth yn dlawd. Mae Ruth yn mynd i’r caeau i gasglu grawn ar ôl y cynhaeaf— arfer a ganiatawyd yn y gyfraith er mwyn helpu’r tlawd.
Mae’r cae yn perthyn i ddyn o’r enw Boas, tirfeddiannwr parchus.
Mae Boas yn sylwi ar ffyddlondeb Ruth ac yn dangos caredigrwydd mawr tuag ati. Yn raddol daw’n amlwg bod digwyddiadau’r stori yn rhan o drefn ddyfnach.
Prynedigaeth a Dyfodol Newydd
Yn ôl arfer Israel, gallai perthynas agos weithredu fel prynwr perthynas i adfer dyfodol teulu.
Mae Boas yn derbyn y cyfrifoldeb hwn ac yn priodi Ruth.
Mae mab yn cael ei eni iddynt — Obed.
Bydd Obed yn dod yn dad i Jese, ac yn daid i Frenin Dafydd.
Felly mae Ruth, gwraig estron a ddaeth i Fethlehem heb ddim, yn dod yn rhan o hanes mawr Israel.
Pam Mae Llyfr Ruth yn Bwysig
Mae’r stori yn dangos bod Duw yn gweithio nid yn unig trwy wyrthiau mawr, ond hefyd trwy weithredoedd bach o ffyddlondeb a charedigrwydd.
Mae’n ein hatgoffa fod gobaith yn gallu tyfu hyd yn oed ar ôl cyfnodau o golled
Cwis Llyfr Ruth
Cwis syml yn Gymraeg ar gyfer grwpiau eglwys, astudiaeth Feiblaidd neu dudalen we.
Mae’r cwis hwn yn gweithio o fewn bloc cod Squarespace.
Y Tri “Cyd-ddigwyddiad” Sy’n Datgelu Rhagluniaeth Duw
Mae rhywbeth arall hynod ddiddorol yn Llyfr Ruth. Nid oes gwyrthiau dramatig yn y stori, ond mae tri digwyddiad sy’n ymddangos fel cyd-ddigwyddiadau.
Mae’r rhain yn awgrymu bod Duw yn gweithio’n dawel yn y cefndir.
1. Mae Ruth yn “Digwydd” Gweithio yng Nghae Boas
Ruth 2:3
Mae’r testun yn dweud fod Ruth yn mynd i’r caeau i gasglu grawn:
“A digwyddodd iddi fynd i ran o’r cae oedd yn perthyn i Boas.”
Mae’r ymadrodd yn awgrymu damwain, ond mewn gwirionedd dyma’r digwyddiad sy’n newid popeth.
2. Mae Boas yn “Digwydd” Cyrraedd y Cae ar yr Un Amser
Ruth 2:4
Yn union ar yr adeg pan mae Ruth yn gweithio yn y cae:
“A dyma Boas yn dod o Fethlehem.”
Pe na bai wedi dod ar yr union foment honno, efallai na fyddai erioed wedi sylwi ar Ruth.
3. Mae’r Perthynas Agosach yn Gwrthod Prynu’r Tir
Ruth 4
Roedd perthynas arall yn gyntaf yn y drefn i brynu’r tir. Ond pan mae’n dysgu y byddai’n rhaid iddo briodi Ruth hefyd, mae’n gwrthod.
Mae hyn yn agor y drws i Boas fod yn brynwr perthynas.
Y Neges Ddirgel yn y Stori
Mae’r stori’n dangos rhywbeth pwysig iawn.
Nid yw Duw bob amser yn gweithio drwy wyrthiau dramatig.
Yn aml mae’n gweithio drwy:
gyfarfodydd bach
penderfyniadau ffyddlon
caredigrwydd bob dydd
digwyddiadau sy’n ymddangos yn gyd-ddigwyddiad
Ond gyda’i gilydd, mae’r rhain yn dod yn rhan o stori fwy o adferiad.
Casgliad
Mae Llyfr Ruth yn dangos gwirionedd syml ond pwerus:
Gall gweithredoedd bach o ffyddlondeb droi’n gynhaeaf mawr ym mhwrpas Duw.