Ffitio’r Popty

Pan Nad yw’r Ham Bellach yn Ffitio’r Popty

Amser darllen amcangyfrifedig: - tua 4 munud

Aeth ffrind i ymweld â gwraig a oedd yn paratoi darn mawr o ham ar gyfer cinio dydd Sul. Cyn ei roi yn y popty, torrodd y wraig yr ham yn ofalus yn ddau ddarn cyfartal. Coginiodd yr hanner cyntaf ac yna, pan oedd hwnnw’n barod, coginiodd yr ail hanner.

Gwyliodd ei ffrind gyda chwilfrydedd.

“Pam rwyt ti’n torri’r ham yn ei hanner cyn ei goginio?”

Oedodd y wraig am ennyd. “Dydw i ddim yn siŵr iawn. Rwyf bob amser wedi gwneud hynny. Dyna sut y dysgodd fy mam fi.”

Yn chwilfrydig, gofynnodd yr un cwestiwn i’w mam yn ddiweddarach.

Meddyliodd ei mam am ychydig ac atebodd: “Dydw i ddim yn gwybod chwaith. Dyna’n syml sut roedd fy mam i bob amser yn ei goginio.”

Yn y pen draw, holwyd y fam-gu.

Gwenodd hithau ac meddai: “Roedd hynny oherwydd bod y popty oedd gennyf pan oedd dy fam yn ifanc yn llawer rhy fach i ddal yr ham cyfan. Roedd yn rhaid imi ei dorri’n hanner er mwyn iddo ffitio!”

Roedd y popty wedi cael ei newid ers blynyddoedd, ond roedd yr arfer yn parhau.

Mae’n stori syml a digrif, ond mae’n datgelu rhywbeth pwysig am y natur ddynol. Yn aml, rydym yn etifeddu ffyrdd o feddwl ac ymddwyn heb gofio pam y dechreuon nhw. Gall ymateb a oedd unwaith yn gwbl resymol droi’n ddefod sy’n parhau ymhell ar ôl i’r rheswm gwreiddiol ddiflannu.

Gallwn gael ein caethiwo gan y gorffennol heb hyd yn oed sylweddoli hynny.

Mae rhai traddodiadau’n werthfawr. Maent yn ein cysylltu â’r rhai a ddaeth o’n blaenau ac yn cadw doethineb, hunaniaeth ac ymdeimlad o berthyn. Ond nid yw pob patrwm etifeddol yn rhoi bywyd. Gallwn ddal gafael ar hen ofnau, rhagfarnau, drwgdeimlad ac euogrwydd oherwydd eu bod wedi dod yn gyfarwydd. Rydym yn ailadrodd yr un ymatebion, yn amddiffyn yr un clwyfau ac yn gosod yr un cyfyngiadau arnom ein hunain.

Rydym yn dal i dorri’r ham, er bod y popty bellach yn ddigon mawr.

Roedd Iesu’n aml yn herio pobl i ystyried y gwahaniaeth rhwng ffydd fyw a defod wag. Nid oedd yn gwrthod traddodiad am ei fod yn hen, ond gwrthwynebai’n gryf arferion a oedd yn rhwystro pobl rhag profi cariad, trugaredd a rhyddid Duw. Dywedodd: “Yr ydych wedi rhoi gorchymyn Duw o’r neilltu ac yn glynu wrth draddodiad dynol” (Marc 7:8).

Mae Crist yn ein gwahodd i ofyn cwestiynau gonest. Pam ydw i’n parhau i ymddwyn fel hyn? Pam ydw i’n dal i lynu wrth y drwgdeimlad hwn? Pam ydw i’n credu nad wyf yn deilwng o faddeuant? Pam ydw i’n caniatáu i rywbeth a ddigwyddodd flynyddoedd lawer yn ôl benderfynu pwy ydw i heddiw?

Mae edifeirwch yn dechrau pan sylweddolwn nad yw hen batrwm bellach yn perthyn i’r bywyd y mae Duw yn ei greu ynom. Nid teimlo’n euog yn unig yw edifarhau. Mae’n golygu troi o gwmpas, gweld yn wahanol a cherdded i gyfeiriad newydd.

Mae maddeuant yn rhan o’r rhyddid hwnnw. Pan fyddwn yn maddau, nid ydym yn dweud nad oedd y niwed o bwys. Rydym yn penderfynu na fyddwn bellach yn caniatáu iddo reoli ein dyfodol. Rydym yn rhyddhau eraill o’r ddyled yr ydym wedi bod yn ei chario—ac, wrth wneud hynny, rydym yn aml yn darganfod ein bod ninnau hefyd wedi cael ein rhyddhau.

Ni ellir ennill gras Duw drwy ddefod, parchusrwydd na pherffeithrwydd. Rhodd ydyw sy’n aros i gael ei derbyn. Ond gall ein dwylo fod wedi cau mor dynn o amgylch arferion a phoenau ddoe fel ein bod yn ei chael yn anodd derbyn yr hyn y mae Duw yn ei gynnig heddiw.

Dywedodd Iesu: “Dw i wedi dod er mwyn i bobl gael bywyd, a’i gael yn ei holl gyflawnder” (Ioan 10:10). Nid mater o feddu ar fwy yn unig yw’r bywyd cyflawn hwn. Dyma’r rhyddid i fyw heb gael ein carcharu gan ofn, euogrwydd, chwerwder na disgwyliadau etifeddol.

Efallai y dylem ofyn i ni’n hunain yr wythnos hon: Beth ydw i’n dal i’w dorri’n hanner, dim ond oherwydd bod rhywun wedi dweud wrthyf ar un adeg mai dyna oedd yn rhaid ei wneud?

Efallai fod y popty wedi newid. Efallai fod ein hamgylchiadau wedi newid. A thrwy ras Duw, gallwn ninnau newid hefyd.