Pan mae geiriau’n methu.

Crynodeb

Drigain mlynedd wedi trychineb Aberfan, mae Cymru'n cofio'r 144 o bobl a gollodd eu bywydau pan lithrodd tomen lo a chladdu Ysgol Iau Pantglas a thai cyfagos. Mae'r erthygl hon yn myfyrio ar boen barhaus y drychineb ac yn ystyried sut y gall ffydd Gristnogol, tosturi Iesu a grym gweddi gynnig cysur pan fo dioddefaint y tu hwnt i'n dealltwriaeth. Cawn ein hatgoffa nad yw ffydd yn dileu galar, ond ei bod yn ein sicrhau nad oes rhaid inni byth ei wynebu ar ein pennau ein hunain. Trwy gofio, gweddïo a gweithredu mewn cariad, rydym yn anrhydeddu'r rhai a fu farw ac yn sefyll ochr yn ochr â'r rhai sy'n dal i gario poen eu colled.

Amser darllen: Tua 4 munud

Pan mae geiriau'n methu, mae cariad a gweddi'n aros.

Am 9.13 fore dydd Gwener, 21 Hydref 1966, tawelwyd synau arferol pentref glofaol yng Nghymru mewn amrantiad. Llithrodd tomen enfawr o wastraff glo i lawr y mynydd uwchben Aberfan, gan gladdu Ysgol Iau Pantglas a thai cyfagos. Mewn ychydig eiliadau, collwyd 144 o fywydau — 116 ohonynt yn blant.

Hwn oedd diwrnod olaf yr ysgol cyn gwyliau hanner tymor. Ni fyddai'r plant a adawodd eu cartrefi y bore hwnnw, gyda'u bagiau ysgol, eu chwerthin a'u breuddwydion, byth yn dychwelyd.

Drigain mlynedd yn ddiweddarach, mae'r enw Aberfan yn dal i ennyn tristwch dwfn yng nghalonnau pobl ledled Cymru a thu hwnt. I lawer, mae'r atgofion mor fyw heddiw ag yr oeddent ddoe. I eraill, a anwyd ymhell ar ôl y drychineb, mae Aberfan wedi dod yn rhan o gof ein cenedl — yn ein hatgoffa mor fregus yw bywyd, ac mor amhrisiadwy yw pob plentyn.

Ond sut mae canfod gobaith yng nghanol dioddefaint o'r fath? Ble mae Duw pan ddaw trychineb?

Nid cwestiynau hawdd mo'r rhain, ac ni ddylai ffydd Gristnogol fyth esgus bod yr atebion yn syml.

Pan safodd Iesu wrth fedd ei gyfaill Lasarus, yng nghanol teulu a ffrindiau oedd yn galaru, mae'r Beibl yn cofnodi pedwar gair rhyfeddol:

“Torrodd Iesu i wylo.” — Ioan 11:35

Ni wnaeth Iesu ddiystyru eu tristwch. Ni chynigiodd esboniad hawdd. Yn hytrach, daeth i ganol eu dioddefaint a rhannu eu dagrau.

Efallai mai dyma lle y dylai ein dealltwriaeth o gariad Duw ddechrau. Nid gydag esboniadau am yr hyn na allwn ei ddeall, ond gyda'r sicrwydd fod Duw yn bresennol yn ein poen dyfnaf.

Mae gweddi hefyd yn dod yn arbennig o ystyrlon pan fydd geiriau'n ein methu. Weithiau, rydym yn dychmygu bod rhaid i weddi fod yn huawdl, yn hyderus ac yn llawn ffydd. Ond mae rhai o'r gweddïau mwyaf diffuant yn cael eu sibrwd drwy ddagrau yn sysl iawn.

“Arglwydd, helpa ni.”

“Arglwydd, cofia amdanynt.”

“Arglwydd, rho nerth inni.”

Nid yw grym gweddi yn gorwedd yn y gallu i newid y gorffennol nac i ddileu pob tristwch. Mae ei grym yn gorwedd yn y ffaith ei bod yn ein dwyn i bresenoldeb Duw cariadus, sy'n clywed hyd yn oed y cri na allwn ei fynegi mewn geiriau.

I deuluoedd Aberfan, ni allai iacháu byth olygu anghofio. Mae'r cadeiriau gwag, y lleisiau a gollwyd a'r dyfodol na chafodd ei fyw yn parhau'n rhan o'u hanes. Ni ddylai cofio chwaith guddio'r methiannau dynol a wnaeth y drychineb hon yn un y gellid bod wedi'i hatal.

Ond gall iacháu olygu darganfod bod cariad yn gryfach nag anobaith, y gall tosturi dyfu o ddioddefaint, ac y gall cymunedau gynnal ei gilydd pan fydd nerth yr unigolyn wedi darfod.

Addawodd Iesu:

“Gwyn eu byd y rhai sy'n galaru, oherwydd cânt hwy eu cysuro.” — Mathew 5:4

Wrth inni gofio Aberfan drigain mlynedd yn ddiweddarach, gadewch inni wneud mwy na dwyn trychineb i gof. Gadewch inni adnewyddu ein hymrwymiad i amddiffyn plant, gofalu am y rhai bregus, a sefyll ochr yn ochr â'r rhai sy'n galaru.

A gadewch inni weddïo y bydd cariad Crist, a fynegir drwy ein geiriau a'n gweithredoedd, yn parhau i ddod â goleuni i'r mannau hynny lle mae tywyllwch wedi disgyn.

Oherwydd, er y gall galar barhau, gall cariad, ffydd a gobaith barhau hefyd.

Gweddi dros Aberfan

Ein Tad Nefol,

Heddiw, cofiwn am y plant a'r oedolion a gollodd eu bywydau yn Aberfan drigain mlynedd yn ôl. Cofiwn am y teuluoedd y torrwyd eu calonnau, am y gymuned y newidiwyd ei bywyd am byth, ac am bawb sy'n dal i gario poen y bore ofnadwy hwnnw.

Arglwydd Iesu, Ti a wylodd gyda'r rhai oedd yn galaru, tyrd yn agos at bawb sy'n hiraethu. Lle mae tristwch, rho gysur. Lle mae dicter, rho ddealltwriaeth a chyfiawnder. Lle mae atgofion yn parhau'n boenus, rho dy dangnefedd tyner.

Helpa ni i beidio byth ag anghofio mor werthfawr yw pob plentyn, a rho inni'r dewrder i amddiffyn, gofalu am, a charu ein gilydd.

Boed i oleuni dy gariad barhau i ddisgleirio dros Aberfan, dros Gymru, a thros bawb sy'n dioddef.

Yn enw Iesu Grist, ein Gwaredwr a'n gobaith.

Amen.

Ydych chi’n cofio ble’r roeddech chi pan clywsoch am y drachineb?